محبت نزد اديان و فلاسفه

حديث اسلامي: هل الدين الاالحب. آيا دين غير از محبت چيزي است ؟

حافظ: نهال دوستي بنشان كه كام دل ببار آرد          درخت دشمني بركن كه رنج ببشمار آرد

بودائيسم ـ دهاماپادا: يك عقل صحيح و درست خدمتي را خواهد كرد كه نه يك پدر و نه يك مادر و نه يك خويش مي كنند.

كنفوسيوس ـ آنالكتها‌1: يك جوان هنگامي كه در خانه است بايد نسبت به پدر و مادر و در خارج نسبت به بزرگتران با محبت و احترام باشد، بايستي مشتاق و درستكار باشد. بايستي محبت او نسبت به همه جوشان بوده و دوستي نيكو را در خود پرورش دهد.

دين كنفوسيوس: لائوتان از كنفوسيوس پرسيد: منظور شما از نيكوكاري و درستي چيست‌؟ كنفوسيوس گفت: «منظور اين است كه در عميق ترين باطن قلب خود نسبت به همه چيز محبت روا داريم، همة مردمان را دوست بداريم و سخت از افكار خودخواهانه بپرهيزيم. اين است ماهيت نيكوكاري و درستي» در جائيكه محبت باشد جدائي نيست.

دين تائو «كان ينگ يين»: با همه به مدارا و حسن سلوك و محبت رفتار كن

كتاب امثال سليمان نبي 15: خوان به قول درجائي كه محبت باشد بهتر است از گاوپرواري كه با آن عدوات باشد.

رساله اول يوحناي رسول باب چهارم: اي حبيبان يكديگر را محبت بنمائيم زيرا كه محبت از خداست و هر كه محبت مي نمايد از خدا مولود شده است و خدا را مي شناسد و كسي كه محبت نمي نمايد خدا را نمي شناسد زيرا خدا محبت است.

امانوئل كانت: فرق است ميان آن كسي كه عملي از روي تمايل طبيعت انجام مي دهد و آن كه براي اداي تكليف احترام به قانون مي كند، اولي حظ نفس برده و دومي اداي وظيفه كرده است.

‌يوهان گتليپ فيخته: ظهور نيكي در اشخاص تجلي و نمايش ذات حق است و ذات حق منشاء درستي اخلاق و كردار است.

شوپنهاور: شفقت بسيار خوب و بنياد اخلاق مي باشد، اما سعادت و آزادي تام در سلب كلي اراده و خواهش است.

اگوست كنت: ترقي نوع انسان بسته به ميزان غلبه جنبة انساني بر جنبة حيواني است. هنوز حس خودپرستي در مردم غالب است و مدار امر برزد و خورد و جنگ و جدال است.

چارلز داروين: بزرگترين كمال كه موجودات جاندار در سير تحولي و تكاملي به آن رسيده اند پديد آمدن عواطف و احساسات قلبي است كه در انسان بوجود آمده است و انسان اگر مي خواهد حيوان نباشد بايد رحم و مروت و كرم و شجاعت و نوع پرستي و خير خواهي را در خود بپرورد.

هربرت اسپنسر: چون در تكامل زندگي بايد كثرت به وحدت برسد مردم بايد به معاشرت زندگي كنند و تا حدي دست از خود خواهي بردارند و رعايت حال ديگران را كنند. هر فردي بايد خوشي ديگران را هم بخواهد.

فردريش نيچه: خودپرستي حق است و شفقت ضعف نفس و عيب است. حالا كه خوب يا بد بدنيا آمده ام بايد از دنيا متمتع شوم هر چه بيشتر بهتر. براي حصول اين امر اگر هم بيرحمي و مكرو فريب و جدال و جنگ لازم آيد انجام ميدهم . آنچه مزاحم و مخالف اين فرض است اگر چه راستي و مهرباني و فضيلت و تقوي باشد بد است.

ارسطو: خودخواهي ازآن جهت بداست كه غالب مردم برتري كه براي خودنسبت بديگران قائلند در تحصيل مال يا جاه يا لذتها است.

ولتـر: علم انسان را دانشمند ميكند ولي آدم نمي كند.

دانش و خلقت

قرآن مجيد فرمايد: ولاتقف ماليس لك به علم ان السمع و البصروا الفؤاد كل اولئك كان عنه مسئولا (الاسري 36) و بر آنچه علم و اطمينان نداري دنبال مكن كه (در پيشگاه حكم خدا) چشم و گوش و دلها همه مسئولند.

هل يستوي الذين يعلمون و الذين لايعلمون انما يتذكر اولولاالباب (زمر آيه 9) آنانكه اهل علم و دانش اند با مردم جاهل نادان يكسانند؟ فقط خردمندان عالم متذكر اين مطلبند.

كتاب ايوب باب 28: پس حكمت از كجا مي آيد و مكان فطانت كجا است؟ از چشم  تمامي زندگان پنهان است و از مرغان هوا  مخفي مي باشد. خدا راه آن را درك مي كند و او مكانش را مي داند زيرا كه او تا كرانهاي زمين مي نگرد و آنچه را كه زير تمامي آسمان است مي بيند …. و به آنان گفت اينك ترس خداوند حكمت است و از بدي اجتناب نمودن فطانت مي باشد.

دين بودا ـ كتاب دهاماپادا: هرگاه خطابه اي مركب از هزار كلمه ولي لغاتش خالي از معني باشد يك كلمه معني دار از آن بهتر است كه وقتي كسي آن كلمه را بشنود ساكت مي شود ـ بدون دانش تفكر نيست و بدون تفكر دانش نيست. آن كس كه دانش و تفكر دارد نزديك به نيروانا است.

بودا آنالكت يك: مرد بزرگ و برتر مي خواهد كه در كلماتش هيچ چيز غلطي نباشد ـ مرد بزرگ و برتر در سخن فروتن و خود دار است ولي در عمل افراطي است.

رزتشت زند اوستا ـ مانيوگ خراد 24 : گفته شد كه اهورا مزدا خلقت را به وسيلة دانش مؤمن خلق كرده و اداره دنياي مادي و دنياي روحي به وسيله دانش است.

مذمت دانش

كتاب جامعه از كتب تورات باب اول: و دل خود را بر دانستن حكمت و دانش حماقت و جهالت مشغول ساختم پس فهميدم كه اين نيز در پي باد زحمت كشيدن است زيرا كه در كثرت حكمت كثرت غم است و هر كه علم را بيفزايد حزن را مي افزايد.

شوپنهاور: فلسفه عبارتست از جهان شناسي نه خداشناسي ـ جهان را نبايد به جهان مادي و جهان روحاني تقسيم كرد بايد گفت جهاني هست حقيقي وجهـاني هست تصوري و نمايشي.

ارنست رنان: سلطنت حقه اي كه مردم منتظر آن هستند نزديك مي شود و آن سلطنت علم است و بنابراين بايد اختيار امور در دست اهل علم باشد.

هانري برگسن: فلسفه علم به كنه اشياء و ادراك حقايق است ولي راهش مستقل نيست و ادراك حقيقي آن است كه ادراك كننده با ادراك شونده يكي شود و اين كار جز با درون بيني يا جان بيني  و الهام دروني امكان پذير نيست.

فريسيس بيكن: متأخرين، بنده متقدمين علما شده اند. آزاد نيستند و از خود رآي ندارند. هر چه دارند آن است كه در كتابها و دفتر ها مقيد است و مشغول زير و روكردن آنهاو مجادله و مباحثه در آن نوشته ها مي باشند و موقع و مجالي براي آنها نمي ماند كه به مطالب تازه بپردازند و از رسيدن به كشفيات تازه مأيوسند. اگر بيچاره اي هم سخني بگويد كه تازگي داشته باشد غوغا بلند مي كنند و مهابت دين را پيش مي كشند و مي ترسند اگر علم ترقي كند عقايدي مخالف تفسيرات و تأويلات كه آنان در دين كرديده اند ظهور كند و اين دليل بر آن است كه ايمان به عقايد دين خويش ندارند (والا از پيشرفت علم و عقايد جديد نمي ترسيدند)

لاك: دانش و خرد ماية همه فضائل است و مردم بدان راه توانائي حاصل مي كنندوهمه مقتضيات طبيعت خودوطبع عالم رادرمي يابند و از آن پيروي مي كنند و به اين طريق بشر به سوي پرستيدن خداي واحد سوق داده مي شود. دانش انسان محدود است و بر بسياري  از امور نمي تواند اطلاع يابد.

فونتنل: دانش پيوسته از كثرت به وحدت مي گرود.

ولتر: در هر موضوع بايد طوري سخن گفت كه همه كس قدرت فهم آن را داشته باشد. آنچه بيشتر مردم نمي فهمند گفتنش چه فايده دارد؟

نظراتي از فلاسفه

هربرت اسپنسر: وقتي مي توانيم فلسفه را كامل بشماريم كه بتوانيم همة امور جهان را از يك اصل كلي بيرون آوريم. جسم فاني نمي شود و نيرو هم از بين نمي رود، باقي است چه اگر به يك شكل كاسته شود به صورت نيروي ديگري تجلي مي كند  يعني  نيروها  به  هم  تبديل  مي شوند. گرما، به برق، ‌برق به گرما و هر دو به نور تبديل مي گردند. پس شايد همة نيروها در واقع اصول مختلف يك نيروي واحدند. از هر طرف بچرخيم مشهودات و تجربه هاي ما نشان مي دهد كه هرچه هست نيرو است و نيرو هر چند شكل مختلف به خود مي گيرد ولي اصل آن محفوظ است و شكلها و تجليات  آن با هم نسبت دارند و از امور نسبي هستند ولي حقيقت آن مربوط به امر مطلق است.

اسپنسر و علماي قرن نوزدهم: چون انرژيهاي مختلف طبيعت به يكديگر تبديل مي گردد پس مي توانيم حكم كنيم كه در جهان انرژي يكي است كه صورتهاي مختلف مي گيرد و مثل بت عياري هر لحظه بشكلي در مي آيد.

فخنر آلماني: انرژي در جهان يكي است و كم و زياد نمي شود و فقط به اشكال مختلفه در مي آيد و چون مي بينيم كه اعمال روحي و تعقلي هم نحوه اي از تجلي انرژي است پس بين انرژي جسماني و عقلاني رابطه اي هست.

حكماي هفت گانه يونان: نه موجود معدوم و نه معدوم موجود مي گردد و كون و فساد همه تغيير و تبديل است. موجود و معدوم شدن در عالم وجود ندارد.

دكارت: به بعضي از قوانين كه خداوند در عالم خلقت مقرر فرموده برخوردم كه آنچه در عالم هست يا روي مي دهد قوانين مزبور كاملا در آن مرعي مي باشد.

نظر اديان دربارة خلقت

و ما خلقنا السماء و الارض و ما بينهما لاعبين ( قرآن مجيد ـ الانبياء 16 ) ما آسمان و زمين و آنچه بين زمين و آسمان است به بازيچه نيافريديم.

قسمتي از خطبه نود نهج البلاغه دربارة چگونگي آفرينش زمين و گسترانيده شدن برروي آب است كه خلاصه آن اينست: امواج آب دريا مانند حيوان خروشاني متلاطم و كف زنان پس از اين كه سنگيني زمين را در برگرفت دست از سركشي برداشته و فروتن شد و ذليل و شكسته شد و فرمانبردار و اسير گرديد و دور زمين را فرو گرفت. چون هيجان در زير نواحي زمين آرام گرفت خداوند كوههاي بلند را با صخره ها و قطعات عظيم سنگ براي ثبات و آرامش حركات و جنبش زمين قرار داد و در آن چشمه هاي آب را باز نمود و هوا را براي نفس كشيدن ساكنين زمين مهيا فرمود و هر چه را مخلوق نيازمندند در آن قرار داد. ابر را در هوا آماده كرد تا جائي كه دسترسي به آب ندارند از آب برخوردار شده و زنده شود و گياه برويد و ابرها را بهم پيوست و رعد و برق ساخت و قطعات بزرگ آن را پائين فرستاد و به وسيله باد به حركت آورد تا بر زمين باران ببارد بدين ترتيب از زمينهاي خشك گياه رويانيد و آنها را توشة مردم و چهار پايان قرار داد و در اطراف زمين راه ها يا علامات و نشانه ها گذارد.

كتب هندوان، ريگ ودا ـ ماندالا ـ دهم ـ سرود صدو بيست و يك: در ابتدا كودك طلائي بود. به محض اين كه متولد شد او تنها صاحب و آقاي آنچه هست بود، او بود كه زمين و اين آسمان را ساخت. كيست آن خدائي كه ما بايد به او قرباني تقديم كنيم؟ آن كسي بود كه نفس داد، كسي بود كه نيرو داد، كسي است كه تمام خدايان فرمانش را اطاعت دارند و كسي كه سايه اش ابديت است. كسي كه بوسليه قوت خود يگانه پادشاه دنياي تنفس كننده و سوسو زدن روشنائي است … كسي كه در ساية قدرت او اين كوههاي پر برف ايجاد شد …. كسي كه بوسيلة او اين آسمان وحشتناك و زمين بزودي درست شد. كسي كه بوسيلة وي اثير و آسمان پر ستاره بوجود آمد. كسي كه اندازة هوا را در آسمان معين كرد  … كسي كه آسمان و زمين در اثر ارادة او استوار ايستاده و در فكر خود (از هيبتش ) مي لرزند. كسي كه از او آفتاب تابان مي تابد.

ريگ ودا ‍ ـ ماندالا  ده ـ سرود صدو شصت وهشت: هنگامي كه از راه خود در آسمانها قدم فرا مي گذارد حتي يك روز آرام ندارد. دوست آنها يعني متولد نخستين و مقدسي است. او در كجا متولد شد؟ از كجا مي جهد؟ نفس خدايان نطفة جهان كه خداوند در هر كجا مي خواهد مي راند و فريادهاي آن واقعاً شنيده مي شود.

زند اوستا ـ دينائي ماينوك خيراد فصل بيست و چهار: مي گويم كه اهورا مزدا عالم خلقت را از راه دانش باطني خلق فرموده است. ادارة زندگاني روحي جهان نيز از طريق دانش است.

مزامير ـ مزمور هفتاد و چهار: روز از آن تست و شب نيز از آن تو. نور و آفتاب را تو برقرار نموده اي. تمامي حدود جهان را تو پايدار ساخته ـ تابستان و زمستان را تو ايجاد كرده اي.

كتاب جامعه باب يازده: چنان كه تو نمي داني كه راه باد چيست يا چگونه استخوانها در رحم زن حامله بسته مي شود همچنين عمل خدا را كه صانع كل است نمي فهمي.

انجيل يوحنا ـ باب اول: در ابتدا كلمه بود و كلمه نزد خدابود. همان در ابتدا نزد خدا بود. همه چيز به واسطة او آفريده شد و به غير از او چيزي از موجودات وجود نيافت. در او حيات بود و حيات نور انسان بود و نور در تاريكي مي درخشد و تاريكي آنرا در نيافت.

نظر فلاسفه دربارة خلقت

هانري برگسن: در طبيعت قوه اي است كه او را به سوي حيات مي كشاند و اين نشاط حياتي ـ ElanVital است كه در ماده تأثير مي كند و مي شكافد و مي تركد و پخش مي شود و به صورت انواع و اصناف در مي آيد. برخلاف نظر داروين و لامارك اين اثر ناگهاني است نه تدريجي.

دكـارت: خلقت عمل مداوم است و اگر آني خداوند از خلقت باز بماند عالم معدوم  مي شود. نبايد در ديانت فكر كنيم كه چرا خداوند عالم را خلق فرموده است.

لايب نيتس: بي خلاف نظر مال برانش خدا صانعي نيست عاجز كه هر آن مجبور است در ماشيني كه ساخته دست ببرد تا راه بيفتد. خداوند از آغاز كه جهان را آفريده اين ماشين را چنان كامل ساخته كه تا ابد چرخها و اجزاء آن با اتفاق هم بكار مشغولند. آيا آفرينش عالم بوجوب است و اضطرار يا به قدرت و اختيار. دكارت خداوند را آفرينندة زيبائي و زشتي مي داند و ارادة او وجهي براي ترجيح ندارد. اين اختيار است. اسپينوزا فعل خداوند را مقيد به ضرورياتي مي داند مثل احكام هندسي كه بغير از آن وجه ممكن نيست. اما هيچ يك از اين دو نيست زيرا معني سخن دكارت اين است كه در آفرينش هرج و مرج است و نتيجة سخن اسپينوزا اين است كه خدا بي اختيار است. اما جمع بين اين دو اينست كه ضرورت دو قسم است: يكي هندسي يا منطقي و عقلي و ديگري اخلاقي. ضرورت اخلاقي اينست كه بين دو وجه بهترين آن اختيار مي شود. پس اختيار هست. اما بي قيد نيست. خدا مختار است ولي فعل هوسناكانه هم از او سر نمي زند و ترجيح بلا مرجح روا نمي دارد زيرا كارهايش از روي حكمت است.

دكـارت: وجود عالم تابع و قائم به قدرت الهي است و بدون خداوند نمي تواند يكدم زنده بماند. فعلي كه خداوند اكنون به آن فعل عالم را نگاه مي دارد درست همان فعلي است كه به آن عالم را آفريده است.

نظر اديان دربارة خداوند

قرآن مجيد ـ آل عمران 109: ولله ما في السموات و الارض و الي الله ترجع الامور. هر چه در آسمانها و هر چه در زمين است همه ملك خداست و بازگشت همه موجودات بسوي اوست.

از خطبة اول نهج البلاغه: كائن لا عن حدث موجود للاعن عدم مع كل شيئي لا بمقارنه و غير كل شيئي لا بمزايله فاعل لا بمعني الحركات والاله ……. انشاء الخلق انشاء ……. بلارويه اجالها. موجود و هستي است كه مسبوق بعدم و نيستي نيست. با هر چيزي است نه بطوري كه همسر آن باشد و غير از هر چيزي است نه بطوري كه از آن كناره گيرد …. مخلوقات را بيافريد بدون بكار بردن فكر و انديشه.

كتب هندو : ميترا يانا برهمانا اوپانيشاد ـ پراپاتاكا 2: اكنون خدا خود را به قسمتهاي پنج گانه قسمت كرده در يك جاي مخفي پنهان شده و ماهيت جوهر را مي سازد. اين بدن را عاقل آفريد و رانندة آن اوست. او در واقع آن خودي است كه ظاهراً پر از اميال است، در اطراف هر بدني در گردش و حيرت است (در حالي كه خود آزاد است) براي اين كه او آشكار نيست براي اين كه نمي توان به او چنگ زد  براي اين كه او نامرئي است، براي اين كه او به هيچ بسته است لذا او كه ظاهراً در حال تغيير بنظر مي رسد و نماينده آن چيزي كه نيست در واقع خود نماينده نيست و غير قابل تغيير است. او خالق ثابت، بي پيشروي، بي حركت، آزاد از اميال است فقط ناظري است كه در خود باقي مي ماند. او خود را در لباس سه صفت محو كرده است. چنين بنظر مي رسد كه او بهره برنده ازكارهاي خوب خويش است.     

كتب هندو : بها گاواد گيتا: من همان خودي هستم كه در قلوب همة موجوداتم. من ابتدا و وسط و آخر همه موجوداتم، من اشعة خورشيد در اجسام درخشانم. من روح در بين احساساتم. من  هوش در ميان موجودات زنده ام. من اقيانوس در ميان منابع آبم. من كوه هيمالايا در بن كوههاي ثابت استوارم. من فرمانده مردمان در بين مردمانم. محبت زاينده ام. من باد در بين و زنده هايم، در بين حروف من حرف الفم. من خود زمان بي پايانم و خالق آنهائي هستم كه رويشان بهمه حيات است. من شكوه شكوه مندانم. من ظفرم، من صنعتم، من خوبي خوبانم. من همه چيزم، هيچ متحرك يا بي حركتي بدون من نيست، هر چيزي كه داراي نيرو است بدان كه سهمي از نيروي من است. من پشتيبان همه اينها با يك قسمت كوچك از وجود خود هستم.

اسوتاسوا تارا او پانيشاد آدهيايا: عاقلاني كه خود را بدست تفكر و تمركز داده اند قدرت خود خداوند را در صفات او ديده اند. او كه فرد يكتا است بر همة علت ها يعني زمان و خودي و ماسوي نظارت دارد.

زند اوستا ـ هرمز ديست 23: من حافظم ـ من خالق و نگاهدارنده ام. من تشخيص دهنده. من نيكوكاترين روحم نام من اهورامزداي دانا است. نام من مقدس ترين، نام من باشكوه ترين، ‌نام من حافظ و آرزومند نيكو. نام من اسجاد كنندة فراواني. نام من ارباب نيك بختي. نام من عاقلترين عاقلان، نام من نيكوكار ابدي است.

دين تائوئيسم ـ تائوته كينگ فصل 39: آسمان و زمين در تحت راهنمائي تائو به يكديگر متحد شده و ژاله شيرين را مي فرستد كه بدون هدايت بشر به همه جا مي رسد و گوئي خود عمل مي كند. به محض اين كه شروع به عمل مي نمايد نامي بر آن مي نهند.

كتاب ايوب باب 22: آيا خدا مثل آسمانها بلند نيست (در ارتفاع آسمانها نيست) و سر ستارگان را بنگر چگونه عالم هستند. تو مي گوئي خدا چه مي داند و آيا از تاريكي غليظ (ابر) داوري تواند نمود. ابرها ستر اوست پس نمي بيند و بر دايرة افلاك مي خرامد.

كتاب ذكر ياي نبي باب چهاردم: و يهوه بر تمامي زمين پادشاه خواهد بود. در آن روز يهوه واحد خواهد بود و اسم او واحد.

پيدايش باب 18: مگر هيچ امري نزد خداوند مشكل است.

نظر فلسفه دربارة خدا

لامـنـه: خلقت ظهور تدريجي تصاعدي ذات حق است در زمان و مكان و هميشه رو به كمال مي رود بدون اينكه به كمال برسد. اگر كامل باشد مخلوق نخواهد بود.

ماديون: قوه خلاقيت معني ندارد و وجود خالق لازم نيست و اگر هم در ابتدا خالق بوده ولي چون اين ماده و قوه را خلق كرد امروز كه مي بينيم اين ماده و قوه موجود است و كم و زياد نمي شود فرض وجود صانع ضرورت ندارد و مدار امر جهان بر اصل عليت است نه غائيت.

اميل بوترو: راست است كه در آن قسمت از نيروي الهي كه جريان يافته قوانيني بوجود آمده كه عالم را به صورت كارخانه در آورده اما چون نيروي خداوند نامحدود است و در اصل مقيد به قيودي نيست قوة خلاقيت او از كار نيفتاده جريان دارد و ابداع و خلق هميشه دركار بوده و هست و خواهد بود.

سقراط: همانطور كه انسان صاحب قوه عاقله است در عالم نيز چنين قوه اي موجود است. ما مي بينيم كه عالم نظام دارد و بدون قاعده و ترتيب نيست و هر امري غايتي دارد و ذات خداوند غايت عالم است.

رواقيان: خداوند قوه و قدرتي است كه در عالم عمل مي كند.

مالبرانش: همه چيز از خداست و غير از ذات باري مؤثري در عالم نيست و علم و ادراك انسان خداست و اراده و افعال او مبين اين حقيقت است. خدا موجب تمام افعال مخلوقات و پايدارندة خلقت است.

اسلام: لاحول و لاقوه الا بالله.  هيچ تحول و تغيير و هيچ نيروئي جز از خدا نيست.

اسپينوزا: خداوند علت وجود است اما عاقلي است كه در خود اثر كرده است. هر موجودي در عالم خود كامل و مانع است چون خدا كامل صادر مي كند.                              

لايب نيتس: براي خدا كمالاتي تصور مي كنيم كه ناقص آنها در وجود خود ما است. هر چه از جوهر ها بيش يا كم باشد در جنب قدرت الهي مانند قطره اي در مقابل دريا است پس شناختن ذات باري از قوة عقل بشر آن طور كه بايد خارج است.

ديدرو: غير از خدا مؤثرهاي ديگر هم در عالم وجود هست.

خداشناسي در اديان

قرآن مجيدبقره 255: الله لااله الاهوالحي القيوم لا تأخده سنه و لانوم له ما في السموات وما في الرض من ذالذي يشفع عنده الا باذنه يعلم ما بين اديهم و ما خلفهم و لا يحيطون بشيئ من علمه الا بماشاء‌وسع كرسيه السموات و الرض و لا يؤده حفظهما و هو العلي العظيم. خدا يكتاست. خدا جز او خدائي نيست زنده و پاينده است هرگز او را كسالت خواب فرا نگيرد تا چه رسد كه به خواب رود اوست مالك آنچه در آسمانها و آنچه در زمين است. كه را اين جرأت است كه در پيشگاه او به شفاعت برخيزد مگر بفرمان او؟ علم او محيط است به آنچه پيش نظر خلق است و آنچه سپس خواهد آمد و به هيچ مرتبة علم او احاطه نتواند كرد مگر به آنچه او خواهد. قلمرو علمش از آسمانها و زمين فراتر است و نگهباني زمين و آسمان بر او آسان و بي زحمت است چه او داناي بزرگوار و تواناي بزرگ است.

مكاشفه يوحناي رسول باب اول: من الف و باء اول و آخر هستم …….. من هستم اول و آخر و زنده.

سفر تثنيه باب هفتم:  پس  بدان  كه  يهوه  خداي  تو، او است خدا. خداي امين كه عهد و رحمت خود را با آناني كه او را دوست مي دارند و او امر او را بجا مي آورند تا هزار پشت نگاه مي دارد و آناني را كه او را دشمن دارند بر روي ايشان مكافات رسانيده ايشان را هلاك مي سازد و به هر كه او را دشمن دارد تأخير ننموده او را بر رويش مكافات خواهد رسانيد.

كتاب مزامير مزمور نوزدهم: و آسمان جلال خدا را بيان مي كند و فلك از عمل دستهايش خبر مي دهد. روز سخن مي راند تا روز و شب معرفت را اعلان مي كند تا شب. سخن نيست و كلامي ني و آواز آنها شنيده نمي شود قانون آنها در تمام جهان بيرون رفت در ميان آنها تا اقصاي ربع مسكون. خيمه براي آفتاب در آنها قرار داد و او مثل داماد از حجلة خود بيرون مي آيد و مثل پهلوان از دويدن در ميدان شادي مي كند. خروجش از كرانة آسمان است و مدارش تا بكرانة ديگر و هيچ چيز از حرارتش مستور نيست.

دين هندو :‌اوپانيشاد ـ آدهيايا 2 و الي 5: آن شخصيت بزرگ و عظيم كه در ما بيدار است در حالي كه ما خوابيم و هر لحظه مظهري زيبا يكي پس از ديگري بوجود مي آورد، آن وجودي كه درخشندة واقعي است يعني برهمن همانست كه فنا ناپذير خوانده شده است. كلية دنياها در وجود آن موجود است، ‌و هيچ چيز از آن خارج نيست.

كنفوسيوس ـ شوكينگ: اكرام و تكريم و حفظ راهي كه خداي آسمان نشان داده تنها راه نگاهداري لطف و حمايت است.

اسوتاسواتارا اوپانيشاد ـ آدهيايا 4: برخي مردمان دانشمند دچار اشتباه شده خلقت را منسوب به دهر و ديگران علت اشياء عالم را زمان مي دانند. اما فقط به علت بزرگي خداوند است كه اين چرخ رسائي جهان مي چرخد. تنها از فرمان او كه بر اين جهان احاطه دارد، ‌از فرمان آن عالم دانا، آن زمان زمانها  ‌آن كس كه تمام صفات و تمام دانشها را شامل است، آري از فرمان او است كه اين طومار خلقت باز مي گردد يعني اين چيزي كه ما زمين، آب،‌ آتش، هوا و اثير مي خوانيم. بدان  كه بزرگ خداي خدايان، اله الهان، ارباب اربابان، برترين همه يعني خدا و آقاي دنيا و قابل پرستش اوست. كسي از او علت و معلولي نمي شناسد، هيچ كس مانند او يا بهتر از او ديده نمي شود. قدرت علية او به صورتهاي مختلفه ديده مي شود كه قدرتي باطني است كه به عنوان نيرو و دانش كار مي كند. هيچ اربابي از او در دنيا ديده نمي شود، هيچ فرمانروائي و حتي هيچ علامتي از او در دنيا نيست. او علت العلل است و خداي خدايان است  هيچ كس آقا و خويشاوند وي نيست. اوست آن خداي يكتائي كه در هم چيز پنهان است و به همه جا پخش مي شود.

آن خودي است كه با همه چيز است و بر همه كارها نظارت مي كند، عين نظارت و شاهد است. يگانه كسي است كه از صفت مبري است. هنگامي كه او مي درخشد همه چيز از او درخشنده است. از نور او همه چيز روشن است. كسي كه او را مي شناسد از مرگ پا فرا مي گذارد. او همه چيز مي سازد، همه چيز مي داند، ‌خود ساخته است، دانا است، زمان زمانها است. همة صفات را مي سازد، و همه چيز را مي داند: آقاي طبيعت ها و انسانها است.

بالفور ـ تائوئيسم (هوائي ، نان ، تزو): تائوكسي است كه آسمانها را نگاهداشته و زمين را پوشانيده. او را حدود و مرزي نيست. ارتفاع او را نمي توان اندازه گرفت و عمقش قابل سنجش نيست. در دو بازوي خود سراسر عالم را در برگفته و ايجاد نور بصيرت دربارة چيزي كرده كه بي شكل است. بقدري لطيف و ظريف است كه بر همه چيز نفوذ مي كند همانطور كه آب بر خالك نفوذ مي كند. بوسيلة نيروي تائو است كه كوهها بلند و گردابها عميق است، كه حيوانات راه مي روند و پرنده ها مي پرند، كه خورشيد و ماه درخشانند و ستاره ها در ضمن گردش خويش مي گردند. تائو كه به صورت ساده و غير قابل تشخيص است شكل ندارد. با اين ناپيدائي منابع آن پايان ندارد در حالي كه نهان و تاريك است همه چيز را از حالت بي شكلي بوجود مي آورد. در حالي كه در همه چيز داخل مي شود هرگز كار بيهوده نمي كند.

كنفوسيوس ـ شوكينگ: خداي آسمان مي شنود و مي بيند همانطور كه ما مي شنويم و مي بينيم. خداوند آسمان به خوبي مردمان نيكوكار را تشخيص مي دهد.

دلايل وجود باريتعالي از فلسفه

سنت آنسلم ـ فيلسوف عيسوي قرن يازدهم

-               هر چيزي بهره اي از نيكوئي دارد و يك نيكوئي هست كه نيكوئي است و همان خداست.

-               وجود به طوركلي يك يا چند علت دارد. اگر يك علت دارد همان خداست. و اگر چند علت دارد همة علتها قوه اي مشترك بر وجود دارند كه همان مبداء وجود و خداست.

-               موجودات در درجات مختلف كمالند و لذا مراتب كمال نامتناهي است پس وجودي هست كه كمالش برتر از همه است.

-               هر كسي حتي شخص سفيه وجودي را كه از آن بالاتر چيزي نيست در تصور مي آورد و همين خداست.

 فرانسيس بيكن: كمال علم انسان را به خداوند باز مي گرداند.

دكــارت: تصوري كه از خداوند در ذهن من هست يك ذات نامتناهي و جاويد و بي تغيير و مستقل و دانا و توانا است. اين تصور از وجود من كه محدود و متناهي هستم نمي تواند باشد و ناچار بايد تصور ذات نامتناهي از يك موجود نامتناهي ايجاد شده باشد. اين كه ما ادراك امر نامتناهي و بيكران را داريم دليل بر اين است كه اولاً امر بيكران وجود دارد ديگر اينكه ما به او پيوستگي داريم زيرا اگر وجود نداشت به عقل ما در نمي آمد و اگر به او پيوسته نبوديم او را ادراك نمي كرديم. وجود بيكران جز ذات باريتعالي كيست.

لايب نيتس: همه موجودات جهان ممكنند و علت بوجود آورندة‌ آنها در خوشان نيست و خرد حكم مي نمايد كه بالاخره بايد وجودي باشد كه علت پيدايشش در خودش باشد (يعني قائم بالذات يا واجب الوجود باشد) او البته بيرون از ممكنات و مقدم بر وجود آنهاست . (اين برهان جهان نام دارد)

جـان لاك: علم بوجود خدا از راه خرد حاصل مي شود. چون ما به وجود خود يقين داريم و مي دانيم كه وجود ما حادث است و همه وقت نبوده و عقل حكم مي كند كه عدم نمي تواند چيزي را بوجود آورد پس يقين مي كنيم كه ما را ديگري بوجود آورده كه هميشه بوده است و هرچه داريم از اوست و قدرت او كامل است و چون ما عقل داريم البته آن ذات هم عاقل است. چون وجودهاي جهان همه حادثند پس وجودي بايد باشد كه قديم باشد و ديگري او را بوجوده نياورده باشد.

ولـتــر: وجود موجودات و احوال آنها را مي بينيم كه لغو نيست و هر چيزي هدفي و غايتي دارد و آثار عقل و حكمت در سراسر عالم خلقت پديدار است. پس عالم بايد در تحت تأثير ذاتي كه حكيم است بوجود آمده باشد.

ژان ژاك روسو: مي توان به وجود ذات مدرك حكيمي كه در عالم متصرف است يقين كرد چون حركت در جسم امري ذاتي نيست و محرك لازم دارد و سلسلة محركها ناچار به محرك كل ختم مي شود ودرحركات عالم وجريان امور آثار عقل و حكمت پديدار است.

ادينگتون عالم بزرگ انگليسي: در اين دنياي مادي همه چيز حكايت از اين مي كند كه يك وجود ناشناخته حتماً تار و پود شعورش را بوجود آورده است.                                                            

جانسون فيلسوف انگليسي: دنيا بيشتر شباهت به يك شعور عظيم دارد تا به يك ماشين بزرگ.

وايـت هـد: هر شيئي كه در عالم ديده مي شود به يك طريقي حكم چاشني و اجزاء طبيعت را دارد.

امانوئل كانـت: عقل وقتي به علت مي سنجد به ذات متوقف مي شود. اموري كه در درون وجود دارد روي مي دهد و منتهي به يزدان مي شود. اموري كه بيرون از وجود او است آن جهان است. سرانجام هم روان، هم جهان هر دو معلول يك حقيقت بي علت است كـه آن خداست.                                                                   

ژرژو يلهم فردريش هگل: مفهوم وجود و هستي صرف در ذهن ما مي آيد ولي هيچ گونه وصفي براي آن نداريم. مي دانيم (هست) اما چيست، كجاست و چگونه است معلوم نمي كنيم و اين نخستين و ساده ترين مفهومات است كه وجود آن بسته به مفهوم ديگر نيست.